kukava kukavy f. zach. ornit. ‘kukułka, Cuculus coronus’ bot. ‘nazwy bot., zwłaszcza storczyk, Orchis; firletka, Lychnis’ : kukavica kukavicę f. ornit. ‘kukułka’ bot. ‘nazwy bot., zwłaszcza storczyk, firletka’ : kukavъka kukavъky f. zach., płd. ornit. ‘kukułka, Cuculus coronus’ płn. bot. ‘storczyk, Orchis; firletka, Lychnis’

kukava: ~ dłuż. ornit. kukawa ‘kukułka’ (Fasske Vetschau 365, Muka I 736) , bot. ‘Orchis latifolius; Lychnis flos-cuculi; Nymphae alba, grzybień biały’ (Fasske Vetschau 365, Muka I 736) , dial. ‘gołębnik, budka dla szpaków’ (Fasske Vetschau 365, Muka I 736) , głuż. ‘budka dla szpaków; budka lęgowa’ (Jakubaš 156, Pfuhl 298) , czes. ekspr., rzadkie kukavěnka ‘kukułka’ (SSJČ I 1030) zneutralizowane demin. z suf. -ěnka ~ zob. też: pol. dial. kukuu̯ka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukaczka ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113) kukucka ‘kukułka’ (Kąś Orawa I 502, Nowak Żywiec 155, Łomnicka-Dulak Piwniczna 126, Szewczyk Lachy Sądeckie 308) kukōwka ‘kukawka, piszczałka z gliny w kształcie ptaszka’ (Nowak Żywiec 155) kukułka ‘przen. ‘o kobiecie lekkiego prowadzenia’’ (Sł. Paska I 358) ‘‘zool. cuculus canorus’, ‘zazulka, biedronka siedmiokropka’, ‘przyrząd naśladujący głos kukułki’, ‘zool. kukułki ‘Cuculiformes, rząd ptaków obejmujący ponad 100 gatunków, głównie owadożernych’, przen. ‘osoba sprzeczna, krnąbrna’’ (SJP PAN III 1268, SP XVI IBL XI 542, SW II 623, L. II 543, SJP PWN I 1080) dial. kukółecka ‘kukułka’ (Kucała PSM 70, Szewczyk Lachy Sądeckie 308) kukułka ‘ʻʻkukułki – storczyki w ogóle’, ‘kukułka – biedronka siedmiokropka, coccinella septempunctata’’ (Karłowicz SGP II 515) kukałka ‘kukułka’ (Dejna RKJŁ II 274, Dejna AGK 405) kukuczka ‘‘zool. cuculus canorus, ptak dwparzystopalcowy z rodziny tej samej nazwy’, ‘zazulka, biedronka siedmiokropka’, ‘przyrząd naśladujący głos kukułki’, przen. ‘osoba sprzeczna, krnąbrna’’ (SW II 623) kasz. kukuła ‘o samcu kukułki’ (Sychta SK II 97) kukuč ‘samiec kukułki’ (Sychta SK VII 141) kukôvka ‘kukułka’ (Ramułt 83) kùkułk'i pl. ‘bot. ‘pierwiosnek lekarski, Primula officinalis’’ (Sychta SK VII 141) kukuléca ‘kukułka’ (Ramułt 83) kùkułka ‘kukułka’ (Sychta SK VII 141) kukôvka ‘kukułka’ (Ramułt 83) czes. dial. kukačka ‘kukułka’ (Bartoš DSM 169, Kellner VN 205-6, Lamprecht Opava 66, Dejna Kuców 101) ‘kukułka’ (Bartoš DSM 169) kukučka ‘dąbrówka rozłogowa’ (Kott Dod. DSM 46) kukalka ‘ʻkukułkaʼ, ʻstorczykʼ’ (Přír. slov. II 435, SSJČ I 1030, Kott Dod. DSM 46) kukanka ‘kukułka’ (Kubín Kladsko 192) kukučka ‘‘kukułka', 'storczyk’’ (Bartoš DSM 169, Kazmíř Valašsko 143) kukau̯vka ‘kukułka’ (Steuer Baborów 98) kukačka ‘kukułka’ (Jungmann II 219-220, Přír. slov. II 435, SSJČ I 1030) dial. kukułka ‘storczyk, Orchis’ (Kellner VN 206) kukulenka deminutivum ‘kukułka’ (Bartoš DSM 169, Kazmíř Valašsko 143) sła. kukulka ‘kukułka’ (Buffa Dlhá Lúka 169) kukulienka deminutivum ‘kukułka’ (Kálal 283, SSN I 904) od XVII w. kukučka ‘'kukułka’, ‘roślina łąkowa’’ (HSSJ II 159, SSJ I 789, SSSJ II 845) od XVII w. kukačka ‘kukułka’ (HSSJ II 159) kukulienka deminutivum ‘kukułeczka’ (SSJ I 789, SSSJ II 845) strus. od XIV w. кукушка ‘kukułka’ (SRJ XI—XVII VIII 112-113) ros. dial. kukúškъ ‘kukułka’ (Słownik Starowierów 126) кукýшка ‘błotna roślina, jeżogłówka gałęzista’ (Mirtov Don. 158, Slovarь Don. II 98) ‘kukułka’ (Belomorje 186, Slovarь Rjazan. 261) кукýша ‘kukułka’ (Dal II 215, SRJ II 194, SSRJ V 1807) dial. кукýшка ‘ʻptak dudek’, ‘żaba’’ (SRNG XVI 47) кýкалка ‘kukułka’ (Eliasov Zabajkalьe 173) кукýша ‘kukułka’ (Slovarь Smolensk V 126) кукýшка ‘szyszka jodły lub sosny’ (Ivanova Sl. Podmoskovьja 241) kukúłkъ ‘kukułka’ (Słownik Starowierów 126) кукýшка ‘stara panna’ (Slovarь severa VI 240) кукýшица ‘kukułka’ (Merkulьev Kola 76) ukr. куковка ‘kukułka’ (Hrinčenko II 321) łemk. dial. кукучка ‘kukułka’ (Verchratśkyj Łemk. 429, Stieber AJŁemk. 142) brus. кукýшка ‘kukułka’ (SPZB IV 562, Mova Sennenščyny I 315, BMM IV 265) кукóўка ‘kukułka’ (Cychun Grodno SNM 116) кýкуля ‘kukułka’ (SPZB IV 562, Šaternik Červ. 142, Nar. Hom. 76, BMM IV 265, SNM 98) кукýлка ‘kukułka’ (Scjaškovič Grodno 249, Šatalava BDS 90) кукýлечка ‘kukułka’ (Nar. Slova 190) кукýла ‘kukułka’ (Scjaškovič Sl. Hrodz. 224) кукýлька ‘kukułka’ (Bjalьkevič Mohylew 237, Mova Sennenščyny I 315) кýкаўка ‘kukułka’ (Nar. Hom. 76) pol. kukulka ‘‘zool. cuculus canorus’, ‘zazulka, biedronka siedmiokropka’, ‘przyrząd naśladujący głos kukułki’, ‘zool. kukułki ‘Cuculiformes, rząd ptaków obejmujący ponad 100 gatunków, głównie owadożernych’, przen. ‘osoba sprzeczna, krnąbrna’’ (SJP PAN III 1268, SP XVI IBL XI 542, SW II 623, L. II 543, SJP PWN I 1080) kukołka ‘kukułka’ (SP XVI IBL XI 542) czes. dial. kukałka ‘kukułka; bot. Orchis’ (Bartoš DSM 169) pol. kukuczka ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113, SGŚC 159, Milerski Zach.-Cieszyński Sł. 143, Greń Krasowska Bukowina 118, Golec CSG 31) ukr. куковка ‘kukułka’ (Hrinčenko II 321)) kasz. kùkučka ‘kukułka’ (Sychta SK II 287, 290-1, Ramułt 83) pol. dial. kukułka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukółka ‘‘kukułka’, ‘figurka wyobrażająca ptaka o tej samej nazwie, umieszczona w zegarze ściennym’, ‘kwiat polny rosnący na podmokłym terenie, kwitnący filetowo w maju; storczyk szerokolistny’’ (Kąś Orawa I 502, Wietrzyk Gorlice 72, Paryl Lwowskie 173, Paryl Tarnopolskie 196) kukowka ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113) kukou̯fka ‘kukułka’ (Olesch Sankt Annaberg 100) kukućka ‘kukułka’ (Zborowski Zakopane 169) kukucka ‘różne gatunki storczyków o kwiatach czerwonych’ (Nowak Żywiec 155) kukuczka ‘‘kukułki – storczyki w ogóle’, ‘kukułka – biedronka siedmiokropka, coccinella septempunctata’’ (Karłowicz SGP II 515) kukułka ‘kukułka, Cuculus canorus’ (Szymczak Domaniewek I 451, Dejna RKJŁ II 274, Milerski Zach.-Cieszyński Sł. 143, Zborowski Zakopane 169) sła. kukučka ‘kukułka’ (Kálal 283, Habovštiak Orava 71, Matejčík Novohrad 173, Ripka Dolnotrenč. 82, Sipos Bükk-Gebirge 263, SSN I 904) kukovka ‘kukułka’ (Kálal 283, SSN I 904) chorw. kukunãca ‘kukułka’ (HDZ I 165) Susak ukr. kukuł ‘samiec kukułki’ (Janów SH 109) kajkaw. kukuváča ‘kukułka’ (Večenaj - Lončarić Gola 153) pol. kukucha ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113) kasz. kukułka ‘kukułka’ (Ramułt 83) pol. dial. kukofka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukåfka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukåłka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukåu̯ka ‘kukułka’ (Dejna AGK 405) kukółka ‘kukułka’ (Kucała PSM 70, Szewczyk Lachy Sądeckie 308) kukołwka ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113) ros. кукýшка ‘kukułka’ (Dal II 215, SRJ II 194, SSRJ V 1807) ukr. dial. куку́ля ‘kukułka’ (Hrinčenko II 321, Lysenko SPH 109, Moskalenko Odesa 45) кукули́чка ‘kukułka’ (Hrinčenko II 321, Lysenko SPH 109, Moskalenko Odesa 45) pol. kukołka ‘kukułka’ (MS Górnego Śląska 113)
kukavica: ~ pol. kukawica ‘kukułka’ (SJP PAN III 1266, SW II 622) , kasz. kukáv’ica ‘kukułka’ (Sychta SK II 287, 290-291) , kukavica ‘kukułka’ (Ramułt 83) , czes. rzadkie kukavice ‘kukułka’ (Přír. slov. II 436, SSJČ I 1030) , ‘jugosłowiańska kobieta opłakująca zwłoki’ (Přír. slov. II 436, SSJČ I 1030) słe. dial. kukúvica ‘kukułka’ (Steenwijk Rezja 272) , od XVI w. kúkavica ‘kukułka’ (SSKJ II 524, Hirtz RNZN 78) , od XVI w. ‘storczyk’ (SSKJ II 524, Pleteršnik I 485, Hirtz RNZN 78, Megiser 1592 50, Megiser 1603 70) , dial., ornit. kukavica ‘kukułka’ (Tominec Črni vrh 120, Karničar Obir 176, Gregorič Kostel 163) , dial. ‘biedaczyna, biedactwo’ (Tominec Črni vrh 120, Karničar Obir 176, Gregorič Kostel 163) , ‘rodzaj orchidei’ (Tominec Črni vrh 120, Karničar Obir 176, Gregorič Kostel 163) , dawne od XVII w. kukovica ‘kukułka’ (Megiser 1603 70) , chorw. kȕkavica ‘tchórz’ (RHJ 405) , ‘część zegara’ (RHJ) , bot. ‘Serapias’ (RHJ 405) , ornit. ‘kukułka’ (RHJ 405) , kajkaw. dawne kukavicza ‘kukułka’ (Belostenec 189) , kukuvacha ‘kukułka’ (Belostenec 189) , czakaw. kȕkavica ‘tchórz’ (Jurišić Vrgada 100, ČDL 470, Kalsbeek Orbanići 476, Šimunović Brač 253) , ornit. ‘kukułka’ (Jurišić Vrgada 100, ČDL 470, Kalsbeek Orbanići 476, Šimunović Brač 253) , sztokaw. ‘tchórz’ (Sekulić Bačk. 227, Peić - Bačlija RBB 140) , zool. ‘kukułka’ (Sekulić Bačk. 227, Peić - Bačlija RBB 140) , serb. dial. ‘kukułka’ (SDZ XXXV 65, Reč Vojvodine IV 204, Bukumirić SevMetohija 280) , dial., przen. ‘osoba, którą spotkało nieszczęście, bieda’ (Bukumirić SevMetohija 280) , ‘osoba bez odwagi, tchórz, osoba zasługująca na potępienie’ (RSJ 611, Vuk 1835 323) , ‘osoba, którą spotkało nieszczęście, cierpiąca, zasmucona, pogrążona w żałobie’ (RSJ 611, Vuk 1835 323) , dial. kúkavica ‘kukułka’ (SDZ 162) , dial., przen. kȕkavica ‘osoba, która nie ma dużo odwagi, tchórz’ (Reč Vojvodine IV 204) , ornit. ‘leśny ptak, kukułka’ (RSJ 611, Vuk 1835 323) , ch./s. bot. ‘Orchis; psiząb, Erythronium dens canis; szafirek groniasty, Muscari racemosum’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-759) , ‘osoba, którą spotkało nieszczęście, cierpiąca, zasmucona, pogrążona w żałobie’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-9, RMat. III 115) , dial., zool. ‘rodzaj żaby’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-759) , ‘osoba bez odwagi, tchórz’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-9, RMat. III 115) , dial. ‘skąpiec’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-9, RMat. III 115) , dial., zool. ‘rodzaj morskiej ryby’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-759) , od XVI w. ‘leśny ptak, kukułka, Cuculus canorus’ (RSAN X 778, RJAZ V 756-9, RMat. III 115) , czrng. dial. ‘'osoba, której zmarł ktoś bliski, osoba w żałobie’, ‘biedna, nieszczęśliwa osoba’, 'tchórz’’ (Njegoš I 391, Ćupić - Ćupić Zagarač 197, Stanić Uskoci I 398) , dawne, dial. ‘kukułka’ (Njegoš I 391) , dial. ‘kukułka’ (Ćupić - Ćupić Zagarač 197) , cs. коукавица ‘kukułka’ (Miklosich LP I 321) , bułg. dial. кукувѝца ‘kukułka’ (BDial. III 94, Vakarelska-Čobanska Samokov 173, SNU XLVIII 470) , dial., przen. кукувицъ ‘samotna kobieta’ (BDial. VI 46, BDial. VIII 139) , кукувѝца ‘samotna osoba’ (BDial. III 94, Vakarelska-Čobanska Samokov 173, SNU XLVIII 470) , dial. кукавыца ‘kukułka’ (Stojkov Banat 117) , zool. ку̀кувица : кукувѝца ‘kukułka’ (Mladenov BTR I 1103, RBE VIII 334, RBKE I 668) , przen. ‘samotna kobieta’ (Mladenov BTR I 1103, RBE VIII 334, RBKE I 668) , zool. ку̀кавица i кукавѝца pl. ‘o rodzinie ptaków, które podrzucają jaja u cudze gniazda’ (Mladenov BTR I 1103, RBE VIII 334, RBKE I 668) , dial. кукъвица ‘kukułka’ (Mladenov Vidin 241) , dial., zool. кукувицъ ‘kukułka’ (BDial. VI 46, BDial. VIII 139) , maced. zool. кукавица ‘kukułka’ (Sł. maced.-pol. 123, RMJ I 371) , dial. kukájtsa ‘kukułka’ (Hendriks Radožda-Vevčani 267) , lud., poet. кукавица ‘tchórz’ (Sł. maced.-pol. 123, RMJ I 371) , ‘nieszczęśnik’ (Sł. maced.-pol. 123, RMJ I 371) , ‘wdowa, samotna kobieta’ (Sł. maced.-pol. 123, RMJ I 371) strus. od XIV w. кукувица ‘kukułka’ (SRJ XI—XVII VIII 112-113) , кукавица ‘kukułka’ (Srezn. I 1360) , od XIV w. ‘kukułka’ (SRJ XI—XVII VIII 112-113) , ukr. dial., przen., rzadkie кýкавица ‘nieszczęśliwa osoba’ (Mat. Bukovyna IV 105) , dial., rzadkie ‘kukułka’ (Mat. Bukovyna IV 105) ~ zob. też: serb. dial. kukàvulja ‘‘biedna, nieszczęśliwa osoba’, ‘osoba, którą dotknęła śmierć w rodzinie’’ (Stanić Uskoci I 398) kȕkavac ‘tchórz’ (Vuk 1835 323) dial. ‘ten, który przeżył nieszczęście, wywołuje współczucie; biedna osoba’ (Reč Vojvodine IV 204, Bukumirić SevMetohija 280) kukavȅša ‘biedny tchórz’ (Elezović Kos.-Met. I 340) ch./s. kȕkavac ‘‘ten, kogo dotknęło nieszczęścia, bieda, w ciężkim stanie’, ‘biedny, sierota’, ‘ten, który zasługuje na potępienie’, ‘samiec kukułki’’ (RSAN X 777-8, RJAZ V 756, RMat. III 114) kȕkavača ‘kukułka’ (RSAN X 778) chorw. dial. kȕkovač ‘kukułka’ (Koschat Baumgarten 224, Neweklowsky Burgenland 327) czakaw. kukovȁča ‘kukułka’ (HDZ V 372, Turina - Šepić RČJ 90) czrng. dial. kȕkavac ‘ʻtchórzʼ, ʻnieszczęśliwym samotny człowiekʼ’ (Ćupić - Ćupić Zagarač 197) ‘ten, który przeżył nieszczęście, wywołuje współczucie; biedna osoba’ (Boričić Tirvanski Vasojevići 143, Stanić Uskoci I 398) serb. kukavȅlja ‘biedny tchórz’ (Elezović Kos.-Met. I 340)
kukavъka: ~ pol. przen. kukawka ‘osoba krnąbrna‘’ (SJP PAN III 1266-1268) , bot. ‘storczyk’ (SJP PAN III 1266-1268, SW II 622) , dawne od XVI w. kukåwka ‘kukułka’ (SP XVI IBL XI 540) , dawne, tech. kukawka ‘blok, winda’ (SW II 622) , ‘przyrząd u wozu, ułatwiający skręcanie’ (SJP PAN III 1266-1268, SW II 622) , ‘ ‘Cuculus coronus, pospolity ptak leśny z rodziny Cuculidae’, ‘przyrząd u wozu, ułatwiający skręcanie’, ‘bot. storczyk’, przen. osoba krnąbrna‘’ (SJP PAN III 1266-1268, SW II 622) , stpol. ornit. od XV w. ‘kukułka’ (Słownik stpol. III 460, Reczek SDP 175) , dial., ornit. ‘kukułka, Cuculus canorus’ (Karłowicz SGP II 514, SOWM III 374, Górnowicz Malbork 198, MS Górnego Śląska 113, Steffen Warmia 70, Brzeziński Krajna II 147, Dejna RKJŁ II 274, Pluta Dzierżysławice 74, Zaręba Siołkowice 60, SGMłP I 153, Zdaniukiewicz Łopatowszczyzna 164) , dial. ‘pokoik na poddaszu wysuwający się poprzez dach naprzód, facjatka’ (Steffen Warmia 70) , ‘okucie na tzw. śnicach służące do umocowania rozwory’ (Karłowicz SGP II 514, SOWM III 374, Brzeziński Krajna II 147, Maciejewski Chełm.-dobrz. 61, 87) , bot., dial. ‘roślina, storczyk plamisty, Orchis maculata’ (Zborowski Zakopane 169) , kasz. dial. kukåvka ‘kukułka’ (Sychta SK II 290) , dłuż. kukawka ‘mała kukułka’ (Muka I 736) , bot. ‘rodzaj kwiatu kukułka szerokolistna Orchis latifolia’ (Muka I 736) , ‘budka dla szpaków’ (Muka I 736) , głuż. ‘zegar z kukułką’ (Kral 184, Pfuhl 298, Zeman 183) , czes. dawne ‘kukułka’ (Jungmann II 220) , sła. od XVIII w. kukavka ‘kukułka’ (HSSJ II 158) ch./s. ornit. kȕkāvka ‘kukułka, rodzina Cuculidae’ (RSAN X 780) ros. bot. кукавки pl. ‘roślina: kukułka szerokolistna; bylica polna’ (SRNG XVI 31) ~ zob. też: pol. dial., zool. kukavka kukavki ‘kukułka’ (Sychta Kociewie II 97) kasz. ornit. kukovka z kropką nad o kukovk'i ‘kukułka’ (Sychta SK II 290) bot. kukovka ‘bratki polne’ (Sychta SK II 290) ‘pokój na poddaszu od strony frontowej’ (Sychta SK II 290) głuż. kuklawa ‘kukułka’ (Kral 184, Zeman 183)

Dźwkn. od interi. kuku! Forma kukava to n. agentis od dźwkn. kukati (zob.) z suf. -ava (zob. o tym przyrostku Vondrak VSG I 519-520). Formy kukavъka, *kukavica pierwotne demin. wskazujące na podstawową formę *kukava ‘kukułka’. Podstawą dźknw. jest kukati, przyr. -va częstszy w nom. actionis i nom. acti (dzierżwa, kujawa), tu w funkcji formantu tworzącego nom. agentis (forma kukavica może od kukati z suf. -(a)vica). Nowsze odinteriekcjonalne nazwy tego ptaka utworzone za pomocą suf. -ьka (rzadziej -ica) poprzedzonego przez spółgłoskę umożliwiającą połączenie tego formantu z wokalicznym wygłosem podstawy derywacyjnej. Np. polska forma kukułka (kukulъka) od niezaśw. w pol. kokulja : kukulja, por. łac. cucūlus ‘kukułka’ od dźwkn. cucū. Forma pol. jak gżegżółka, jaskółka kukułka Sławski SE III 335-6. Odpowiedniki ie.: sti. kōka m. 'kukułka', kōkilá- 'indyjska kukułka', gr. 'kukułka', łac. cucūlus 'ts.', cymr. cog 'ts.', niem. Kuckuck 'ts.'; interi. na oznaczenie głosu kukułki: gr. (dalsze odpowiedniki zob. s.v. kukati). Por. Berneker SEW 639-640, Vasmer REW I 683-684, Pokorny IEW 627, Boryś SEJP 272, Sławski SE III 326-7, ESSJ XIII 90, 93-4.

T.K.

Wyszukiwanie Haseł